Steeds meer winkels accepteren geen contant geld meer. Pinnen moet – in plaats van pinnen mag. Als reden wordt het voorkomen van overvallen genoemd. Maar mag het wel: contant geld weigeren? En wat nu als je nergens meer contant kunt betalen? Dat heeft gevolgen voor de privacy, en de betrouwbaarheid van de samenleving.

De eerste vraag is eenvoudig te beantwoorden. Ook al zijn euro munten en euro biljetten een wettig betaalmiddel, winkeliers zijn niet verplicht die te accepteren. Datzelfde geldt bijvoorbeeld ook voor de ChipKnip of een pinpas.

Roofovervallen op winkeliers worden als reden genoemd. In een gesprek dat ik laatst met een aantel kennissen uit Amsterdam had bleek zelfs dat het daar als asociaal wordt gezien als je contant betaalt. Je zadelt immers iemand met een onnodig risico op. Toch is dat vreemd. Het aantal overvallen is al flink gedaald de laatste jaren. Dat zal zeker te maken hebben met de toename van het gebruik van PIN en de daardoor afnemende hoeveelheid contant geld in de kassa. Maar ook de kosten voor het accepteren van contant geld spelen een rol. De laatste jaren zijn de bancaire kosten van PIN gedaald, en kosten van het afstorten van contant geld verhoogd.

De echte vraag is of dit allemaal wel zo gewenst is. Het feit dat een winkelier mag kiezen hoe er betaald wordt volgt uit het principe van contractsvrijheid. Winkelier en klant gaan een overeenkomst aan, waarvan de inhoud en de vorm volledig vrij is, tenzij de wet anders bepaalt. Belangrijk is wel dat de inhoud van de overeenkomst echter niet tot maatschappelijke onaanvaardbare mag gevolgen leiden. En hier wringt de schoen toch wel een beetje.

Bij iedere PIN betaling ziet de bank hoeveel geld je uitgeeft in een bepaalde winkel. Pinnen bij het tankstation: de bank kan redelijk goed schatten hoeveel kilometer je per jaar rijdt. Kan interessant voor de autoverzekering zijn, omdat de premie hier soms van af hangt. Door te pinnen bij de snackbar, in de kroeg, of in de tabakszaak geef je de bank informatie over je ongezonde lifestyle. Op zich geen probleem als je daar zelf voor kiest. Maar als steeds meer winkels contant geld weigeren, heb je straks geen keuze meer. En dan leidt de individuele keuze van winkeliers om geen contant geld te accepteren collectief tot een onaanvaardbaar gevolg.

Daarnaast is er nog een ander ‘praktisch probleempje’. Vorige maand had de ING te kampen met een storing waardoor het saldo van rekeninghouders soms te laag werd ingeschat. Met als gevolg dat ze virtueel rood stonden en niet konden pinnen in de winkel. Detailhandel Nederland riep op tot maatregelen, waaronder het regelen van een goede backup. Ik weet nog wel een betrouwbare backup die al eeuwenlang zijn waarde heeft bewezen.

Contant geld.