Het kabinet is ons aan het voorbereiden op een mogelijke noodsituatie. Zo krijgen we binnenkort allemaal een ‘noodboekje’ toegestuurd, en wil het kabinet dat alle Nederlanders een noodpakket in huis hebben zodat wij onszelf 72 uur kunnen redden. De Nederlands supermarkten helpen hier graag bij mee met praktische tips en boodschappenlijstjes. En dat laatste schuurt.
Supermarkten zijn er normaal gesproken helemaal niet als de kippen bij om zich maatschappelijk verantwoord op te stellen. Kijk maar naar het debacle rond de inzameling van statiegeldflessen, of als het gaat om het halen van milieu of gezondheidsdoelstellingen. Dus waarom nu ineens wel? Mijn cynische ik denkt dan al snel: dat doen ze omdat ze op die manier later alle verantwoordelijkheid van zich af kunnen schuiven. Bij de eerstvolgende cyberaanval waarbij hun distributiesystemen plat komen te liggen en de schappen leeg raken kunnen ze hun handen in de lucht gooien en zeggen: we hebben jullie gewaarschuwd. Had je onze hulp maar moeten accepteren en een noodpakket in moeten slaan. Zo kunnen ze hun logistieke processen nog scherper afstellen, nog verder optimaliseren, zodat ze nog winstgevender worden. En als het fout gaat, zitten wij met de gebakken peren.
Datzelfde geldt niet alleen voor de supermarkten natuurlijk, maar ook voor allerlei andere bedrijven en organisaties. En ook voor de overheid. Die nog steeds, ondanks allerlei waarschuwingen, allerlei essentiële diensten (zoals DigiD, of systemen van de Belastingdienst) uitbesteedt aan Amerikaanse Big Tech. En mochten die Big Tech bedrijven besluiten ons (al dan niet in opdracht van president Trump) een loer te draaien: tsja, we hadden jullie gewaarschuwd. Jullie hebben toch wel netjes een noodpakket in huis gehaald?
Dat is niet hoe het zou moeten werken, maar wel hoe het al decennia lang werkt. Door kosten of risico te externaliseren de winst maximaliseren. Of het nu gaat om het milieu (de vervuiler betaalt nog steeds niet), de financiële wereld (grote banken lopen zelf geen risico), of digitalisering (binnen geautomatiseerd processen moeten wij steeds meer zelf doen). Zoals schrijver Gabriel Yoran in een recent interview (met de sprekende titel “Uns wurde Bauhaus versprochen, und wir haben Ikea bekommen”) zegt:
Tatsächlich betrachte ich viele der Digitalisierungsprojekte eigentlich als Outsourcing an die Bürgerinnen und Bürger.
Samengevat: zij de lusten, wij de lasten. (Yoran’s observaties zijn overigens een aparte blog waard; ik hoop er t.z.t. op terug te komen omdat ze sterk overeenkomen met mijn ervaringen met en bezwaren tegen digitalisering.)
Nu snap ik best dat wij als burgers in geval van nood ook onszelf moeten kunnen redden. Maar dan moet de overheid zelf ook de moeite nemen om de kans op zo’n noodsituatie te verkleinen, en niet (wat er nu gebeurt) juist te vergroten! Met andere woorden: prima dat jullie ons een noodboekje sturen, maar maak dan ook vaart met het versterken van onze digitale infrastructuur, en zorg ervoor dat we minder afhankelijk worden van Big Tech. Gebruik hiervoor 1.5% van de aan de NAVO beloofde 5% van het bruto binnenlands product aan defensie-investeringen.
Houdt tenslotte meer rekening met de maatschappelijke kosten van verregaande digitalisering en de daarmee samenhangende focus op kostenverlaging en efficiëntie. Goedkoop is ook hier duurkoop.
Volkomen mee eens! Eddie Michiels