Onlangs was ik op een congres over Financial Cryptography. Experts daar waren van mening dat Bitcoin over zijn hoogtepunt heen is en dat de blockchain enkel voor een beperkt aantal toepassingen geschikt is. Dat is wel verassend gegeven de hype rondom Bitcoin en de blockchain. Velen zien in de blockchain de mogelijkheid om de samenleving, net als Internet, radicaal te veranderen. Zo wil Honduras bijvoorbeeld de blockchain gebruiken om een digitaal kadaster op te zetten. Anderen willen het gebruiken voor decentraal identiteitsbeheer, of om een decentraal sociaal netwerk mee op te zetten. Veel van die plannen zijn gedoemd te mislukken. Bitcoin en de blockchain zijn geen Haarlemmer wonderolie.

Maar… Wat is Bitcoin?

Bitcoin is een digitale munt. Die munt wordt niet uitgegeven door een centrale bank. In plaats daarvan worden alle Bitcoin transacties bijgehouden in een publieke, globaal gedistribueerde, database: de blockchain. Het Bitcoin protocol garandeert de integriteit van die database en zorgt er voor dat niemand één bitcoin twee keer uit kan geven. De blockchain is niet beperkt tot het bijhouden van Bitcoin transacties. Hij kan gebruikt worden om wereldwijd overeenstemming te garanderen over de volgorde van willekeurige transacties in de database, zonder een centrale autoriteit of ‘clearing-house’ (maar daarover zometeen meer).

De blockchain kun je echter niet helemaal los zien van Bitcoin. De integriteit van de blockchain is alleen gegarandeerd als alle gebruikers de transacties op de blockchain controleren en als ten minste de helft van die gebruikers eerlijk is. Die moeten daarvoor behoorlijk wat rekenkracht gebruiken (het zogenaamde ‘minen’). Maar dat doen ze alleen als ze daar een belang bij hebben: niet iedereen draagt zomaar bij aan een collectief belang. Zeker niet als de energierekening vanwege het ‘minen’ omhoog gaat. Vandaar dat een beloning in Bitcoins een integraal onderdeel is van het controleren van de blockchain.

De blockchain is dus niet, zoals de Economist zegt, zonder meer een ‘machine’ die vertrouwen creëert. Techneuten hebben de onhebbelijke gewoonte vertrouwen verkeerd te begrijpen. Vertrouwen is niet iets dat je met technologie alleen op kunt bouwen. Kijk maar naar het debacles zoals het Web-of-Trust van PGP, of PKI, die niet het vertrouwen geven die ze beogen. Ook is het een misverstand dat Bitcoin transacties anoniem zijn. De blockchain is publiek en vaak zijn transacties eenvoudig te traceren om zo de identiteit van de eigenaar van een bitcoin te traceren.
Daarnaast zijn er fundamentele problemen met hoe Bitcoin en de blockchain nu werken.

Ten eerste schaalt de Bitcoin blockchain niet goed. Het maximale aantal transacties is door de huidige opzet beperkt tot circa 7 per seconde. Ter vergelijking: creditcard maatschappijen verwerken gemiddeld 7000 transacties per seconde en kunnen piekbelastingen aan van 15 duizend transacties per seconde. Daarnaast groeit de blockchain met iedere transactie en moeten gebruikers in principe de hele blockchain laden. Op dit moment is de blockchain zo’n 60 GB groot, twee keer zo groot als een jaar geleden. Je moet er dus niet aan denken dat iemand dan een sociaal netwerk a la Facebook bovenop zo’n blockchain bouwt…

Daarnaast is Bitcoin veel centralistischer dan veel mensen denken. Veel gebruikers van Bitcoin controleren zelf de blockchain niet. Ze vertrouwen er op dat anderen dat doen. Om dit ‘minen’ rendabel te laten zijn, moet je investeren in speciale hardware en samenwerken in zogenaamde ‘mining pools’. Er zijn op dit moment een viertal grote mining pools waarvan de drie grootste uit China komen. De twee grootste hebben in feite een meerderheid en zouden in theorie de integriteit van de blockchain kunnen compromitteren, en dus kunnen doen met hun Bitcoins wat ze willen. Ook de macht van de Bitcoin Core developers moet niet onderschat worden, wat de recente discussie om de block grootte treffend aantoonde. In feite creëert Bitcoin een nieuwe elite. (Iemand op het Financial Crypto congres noemde Bitcoin daarom zelfs fundamenteel incompatibel met een democratische rechtsstaat!).

Het laatste bezwaar tegen Bitcoin is dat het protocol belachelijk veel energie kost. Gigantische hoeveelheden speciale hardware staan in zekere zin nutteloos werk te doen. Er zijn zelfs elektrische kacheltjes te koop die je kamer verwarmen terwijl ze bitcoins minen.

Gezien deze bezwaren zou ik daarom nog even wachten met het meegaan in de blockchain hype en nog even geen luchtkasteel op drijfzand bouwen.

Deze column verscheen op 2 april 2016 in het FD.